Hoe Gilgeous-Alexander de beste scorer ter wereld werd

Door de stortvloed aan schotstatistieken te gebruiken en hun ontwikkeling seizoen na seizoen te analyseren, tekent zich het pad af dat Shai Gilgeous-Alexander, de Canadese shooting guard van Oklahoma City, heeft afgelegd om de beste pure scorer van de NBA te worden.

Shai Gilgeous-Alexander is misschien niet de beste basketballer ter wereld – daarvoor heeft Nikola Jokic zijn andere grote passie, de drafkoersen, nog niet opgegeven. Maar hij is wél de beste scorer. De 27-jarige Canadees was vorig seizoen topscorer van de NBA, terwijl hij tegelijkertijd ook MVP werd.

Een mijlpaal in een profcarrière die in 2018 van start ging en waarvan de grote etappes te schetsen zijn aan de hand van die onuitputtelijke bron die de statistieken van de League vormen. Soms wat esoterische gegevens, maar die, eenmaal uitgefilterd, laten zien hoe ‘SGA’ zijn spel stap voor stap heeft bijgeschaafd tot hij uitgroeide tot een genadeloze afwerker.

2018-2019, het seizoen van de belofte: weinig volume, maar al bijzonder efficiënt

Als achtste in speeltijd (26,5 minuten) en negende scorer (10,8 punten) onder de rookies, leek Gilgeous-Alexander op het eerste gezicht gewoon één debutant tussen vele anderen, geen toekomstige superster. Toch waren er signalen dat er meer in zat bij dit sluimerende talent ( 35e onder de highschoolspelers van 2017 , elfde keuze in de Draft van 2018), dat toen voor de Los Angeles Clippers speelde.

Neem de offensive rating , een formule die een beeld geeft van de efficiëntie van spelers in aanval, en de true shooting percentage , die tweepunters, driepunters en vrijworpen samenneemt – twee nuttige tegenhangers van de ruwe productie. Als we binnen de rookies blijven, scoorde SGA in beide categorieën beter dan Jalen Brunson, Luka Doncic en Trae Young, drie guards die later zelf ook All-NBA Teams (de drie beste vijftallen van het seizoen) zouden halen.

Een andere interessante indicator: de midrange-schoten, tussen de paint en de driepuntlijn in, een goede graadmeter voor de betrouwbaarheid van iemands schot. Met 46% raak schoot Gilgeous-Alexander zich bij dat soort pogingen in de top 20 van de NBA bij een vergelijkbaar volume (1,9 per wedstrijd). Ter vergelijking: het goudhaantje van die rookiegeneratie, Doncic, bleef steken op 38% (1,85 per wedstrijd).

Natuurlijk waren het niet alleen de cijfers die een mooie toekomst voorspelden. Zijn basisplaats in een play-offteam, zijn constante agressiviteit, het gevoel van grote spelintelligentie. Maar zekerheid bestond er nog niet; zijn talent moest nog echt worden losgelaten. Dat gebeurde vanaf het moment dat hij in 2019 naar OKC vertrok. Daar schoot het aandeel punten die hij op eigen initiatief creëerde omhoog, ten koste van de punten na assists.

2020-2021, het seizoen van het leiderschap: hij krijgt de sleutels van de Thunder en leert het verschil maken

Vanaf 2019-2020 krijgt Gilgeous-Alexander meer verantwoordelijkheden. En hij toont dat hij die aankan: 31% meer speeltijd en een sprong van 76% in punten (naar 19) met een vergelijkbare schotselectie (47% raak). Maar hij moet ze nog delen met drie ploegmaats die ook boven de 17 punten gemiddeld zitten (Gallinari, Paul, Schröder). In 2020-2021 is dat niet langer het geval: de Thunder, dat genoeg van hem gezien heeft om overtuigd te zijn, maakt de weg vrij. Hij stijgt naar 23,7 punten per wedstrijd, bijna tien meer dan de nummer twee op de OKC-scorelijst, Al Horford (14,2).

Al in zijn derde seizoen wordt hij zo een uitgesproken leider… misschien zelfs iets té uitgesproken. Dat blijkt uit een opgekrikte usage rate (het percentage aanvallen dat via hem loopt), die van 23,5 naar 28,3% gaat. Maar ook uit steeds langere dribbelreeksen. Het aantal schoten dat hij neemt nadat hij lang de bal heeft vastgehouden, wordt vergeleken met het jaar ervoor vermenigvuldigd.

Over zijn hele carrière is dat derde seizoen het jaar waarin hij het minst ‘instinctieve’ pogingen neemt, direct of quasi direct. Hij werkt lang met de bal en leert omgaan met defensies die volledig op hem zijn gefocust.

Maar opnieuw verteert hij die extra druk uitstekend. Kijken we alleen naar de schoten die hij neemt na minstens zes seconden balbezit, dan haalt hij een erg nette 51,4% raak. Dat is een forse stijging (+6,3% ten opzichte van 2019-2020) en het teken van een doordacht, goed uitgevoerd ontwikkelingswerk. Alles draait zodanig om hem dat dit het seizoen is waarin hij de meeste schoten neemt met nog vier seconden of minder op de klok – de momenten waarop zijn ploeg een koelbloedige redder zoekt.

2022-2023, het MVP-seizoen: hij slijpt zijn arsenaal bij tot hij onhoudbaar is

We zagen het net: SGA toonde vroeg – hij was 22 in 2020-2021 – dat hij zonder aarzelen de rol van franchise player aankon. Maar om het experiment volledig te voeren, betaalde OKC een hoge prijs voor de bewuste verzwakking van zijn kern (61,1% zeges in 2019-2020; 30,6% het jaar erop). Om weer uit het dal te kruipen, gaat general manager en meester-tacticus Sam Presti de ploeg stapsgewijs aanpassen en bouwen op het idee dat de Canadees een toekomstige MVP kan worden.

Dat wordt realiteit in 2022-2023, het seizoen waarin OKC Jalen Williams verwelkomt en waarin het team opnieuw omhoog kruipt (van 29,3 naar 48,8% zeges). Het is het jaar waarin SGA voor het eerst MVP-stemmen krijgt (vijfde in de verkiezing) en voor het eerst de symbolische grens van 30 punten per wedstrijd overschrijdt (31,3; vierde in de NBA).

Slechts 36 spelers hebben ooit die grens van 30 punten gemiddeld over een heel seizoen gehaald, op meer dan 5000 spelers die sinds de jaren 40 in de NBA hebben rondgelopen.

Om dat niveau te bereiken, heeft hij lessen getrokken uit het seizoen 2021-2022, de enige – relatief bescheiden – dip in zijn loopbaan. Dat was het enige jaar waarin zijn effective field goal percentage (dat het schotpercentage corrigeert voor het feit dat een driepunter meer waard is dan een tweepunter) onder de 50% dook. De oorzaak is duidelijk: een fors teruggevallen driepuntpercentage (30%, -11,8%).

Hoe de schoen van Gilgeous-Alexander de meest begeerde sneaker van de NBA werd

In 2022-2023 neemt hij een drastische beslissing: SGA halveert zijn aantal driepuntpogingen ruim (van 5,3 naar 2,5). In ruil daarvoor vergroot hij zijn neiging om verdedigers in het tweepuntgebied aan het werk te zetten, precies waar hij in zijn element is (denk nog even aan zijn vroege midrange-precisie), door zijn repertoire voorbij de drives – een domein waarin hij sinds 2020 steevast nummer één in de NBA is – verder uit te breiden. Zo schaft hij zich onder meer een betrouwbaar fade-away -schot (terugwijkend sprongschot) aan.

Vanaf dat moment weten verdedigers niet meer hoe ze hem moeten stoppen. Hij is nu meester over zijn grote sterktes en kleine zwaktes. Het resultaat: een explosie in het aantal geforceerde fouten en dus ook in het aantal vrijworpen, tot boven de tien per wedstrijd (10,4), iets wat hij geen enkel ander seizoen haalde (dit seizoen 9,2).

2024-2025, het seizoen van de topscorer: hij strijkt zijn (kleine) zwaktes glad

Kers op de taart: SGA pakt in 2025 voor het eerst de titel van topscorer in het reguliere seizoen. Dat hing natuurlijk niet alleen van hem af, maar hij heeft zelf nog enkele extra stappen gezet om zijn hoogste gemiddelde ooit te halen (32,7 punten). Zo durft hij opnieuw meer driepunters te nemen (5,7 per wedstrijd), een afstand waarop hij duidelijk efficiënter is geworden (37,5%). Dat geldt trouwens voor al zijn catch & shoot -pogingen (48,5% raak; +12,4% in een jaar). Nog maar eens een bewijs van constant en effectief werk. En misschien moet de allerbeste versie van SGA zelfs nog komen.

Bron: L'Équipe