Een IQ van 158 & hockeydromen: de carrière van Petr Cech

Petr Cech won in 2012 de Champions League met Chelsea, haalde een doctoraat aan de universiteit van Rome en eindigde boven Zinédine Zidane in de Ballon d'Or-uitslag van 2005. Maar zijn jeugddroom was om ijshockeyer te worden. In 2019, toen hij 37 jaar oud was, ging die wens in vervulling: de Tsjechische doelman trok de schaatsen aan en speelde een wedstrijd op het hoogste Britse niveau.

Iedereen kent wel zo iemand die ogenschijnlijk moeiteloos in alles kan slagen, altijd op zijn gemak, altijd en overal, ongeacht hoe moeilijk de opdracht is. Begin februari kwamen wij Petr Cech tegen, een kerel van 1,96 m die in zijn eentje alle platte clichés over profvoetballers omver kegelt.

De oud-doelman van Rennes, Chelsea en Arsenal ontvangt stipt op tijd in zijn moderne kantoor in het zuiden van Praag, verwelkomt ons met een stevige handdruk, een oprechte glimlach en laat ons de taal van het gesprek kiezen. ‘We kunnen Frans of Engels spreken, wat u wilt.’ Ook dat nog: vriendelijk. We kiezen voor het Frans, onnodig risico vermijden, zeker bij hem. ‘Geen enkel probleem.’ Geen probleem ook om in het Duits of Spaans een gesprek te beginnen, twee talen die de Tsjech net zo goed beheerst als de rest, als het nodig is.

Friends om Frans te leren

‘Ik heb altijd al graag vreemde talen geleerd. Het helpt je ook de cultuur van een land te begrijpen. In Frankrijk hebben jullie ontzettend veel onvertalbare uitdrukkingen. Doordat ik Frans spreek, begrijp ik jullie humor, jullie metaforen, jullie cultuur in het algemeen beter, dat heeft me geholpen om me beter in alles in te leven.’ Frans leert hij bij zijn komst naar Rennes in 2002, met een privéleraar en ’s avonds na de training voor de televisie, met de serie Friends (in het Frans nagesynchroniseerd).

‘Het was ondenkbaar dat ik niets zou doen. Alleen al voor mijn integratie is het noodzakelijk, in een club of in een land. Ik wilde mij kunnen redden als ik boodschappen ging doen of dat soort dingen. Ik moest ook de persoonlijkheden van mijn ploeggenoten leren kennen om me beter te integreren. Als je hun taal spreekt, gaan ze zich automatisch meer openstellen.’

Maar zijn drang om talen te leren gaat nog veel verder. ‘Een keeper moet absoluut met zijn ploeggenoten kunnen praten. Ik moest de uitdrukkingen beheersen om ze heel precieze aanwijzingen te kunnen geven, en dat gold overal waar ik gespeeld heb.’ In 2005, bij Chelsea, leert hij in zijn eentje Spaans om te kunnen communiceren met de Baskische verdediger Asier Del Horno, net overgekomen van Athletic Bilbao en niet in staat om drie woorden Engels aan elkaar te rijgen.

‘Ik ben naar José Mourinho, onze coach, gegaan om hem te vragen mij een paar basiszinnen in het Spaans te geven om te beginnen en thuis ben ik verdergegaan op mijn Nintendo DS, met een spel dat My Coach heette. Daarna heb ik verdergestudeerd met een grammaticaboek dat ik gekocht had. Ik heb alles gecombineerd wat ik had opgepikt en zo ben ik Spaans gaan spreken.’

In het bezit van een MBA, een Master of Business Administration – een hogere opleiding in marketing, financiën, human resources en management – behaald aan het Longford International College in Ierland na zijn afscheid als prof, zet de oud-doelman van Chelsea zijn studentenleven al enkele maanden voort, op afstand aan een universiteit in Rome, met een doctoraat over de duurzaamheid van het economische model van de Champions League.

‘Ik wilde eigenlijk niet verdergaan na mijn MBA. Ik was veertig, studeren kost veel tijd, maar mijn begeleider moedigde me aan om door te zetten, vanwege mijn uitstekende resultaten. Toen had ik nog geen concreet onderwerp, maar het plan voor de Super League kwam op tafel en dat gaf me zin om me erin vast te bijten. Uiteindelijk heb ik ja gezegd. Ik zou volgende zomer klaar moeten zijn.’

Dan kan er nog een diploma bij, naast zijn MBA en zijn eindexamen, dat hij als vrije leerling deed tijdens zijn tijd bij Chelsea. ‘Het komt altijd wel van pas.’ In het wereldje heeft hij de reputatie een enorme bolleboos te zijn. Als kind doet hij een IQ-test op verzoek van zijn basisschoolleraren. De uitslag? 158, net als minder dan 1 procent van de wereldbevolking. Tijdens zijn verblijf in Engeland bevestigt een nieuwe test dat resultaat en zijn status als hoogbegaafd.

‘Mijn kinderen wilden laatst dat ik er nog een deed op internet, en het was toch wel flink gezakt.’ (Lacht.) ‘Ik kwam uit op 135.’ Tussen twee studieboeken door pendelt de 43-jarige oud-doelman tussen Londen, waar hij woont, en Praag, brengt hij tijd door op het kantoor van The Playbook House – een bedrijf dat actief is in de organisatie van sportevenementen en vrijetijdsactiviteiten – helpt hij de Tsjechische bond met een paar seminars en masterclasses per jaar, maar is zijn belangrijkste tijdsinvestering voor zijn kinderen, zijn prioriteit.

‘Ik heb twintig jaar als profvoetballer gespeeld en was altijd van iemand afhankelijk. Er werd ons altijd verteld wat we moesten doen en wanneer we het moesten doen. Nu kan ik eindelijk doen wat ik wil. Ik maak er gebruik van door mijn kinderen naar school en naar hun sport te brengen en tijd met ze door te brengen. Ik ben de baas over mijn tijd, veel flexibeler.’ Zo kan hij zich zelfs storten op een project dat velen als onwaarschijnlijk beschouwen.

Als kleine jongen is de in Plzen geboren Cech ‘verliefd op ijshockey, meer dan op wat dan ook’ , zijn idool is Dominik Hasek, de Tsjechische goalie die geldt als een van de besten aller tijden. ‘Ik wilde per se ijshockey spelen en op hem lijken, maar we waren met z’n vieren thuis en in de communistische tijd hadden mijn ouders niet de middelen om al het keepersmateriaal voor mij te kopen. Dat was veel te duur. Dus nam mijn vader me mee om voetbal te proberen. Ik trainde een paar keer mee, ik vond het leuk en ik ben gebleven. Ik denk dat dat een goede beslissing was.’ (Lacht.)

‘Mijn geluk was dat het ongeluk in Reading gebeurde, dat het dichtstbijzijnde stadion heeft bij het ziekenhuis van Oxford. Twintig minuten later en alles had anders kunnen aflopen’

Maar de jongen laat zijn droom nooit helemaal los, ondanks zijn beginnende voetbalcarrière. In de winter maakt hij gebruik van de lange onderbrekingen om te schaatsen op bevroren meren en op de ijsbanen in de Tsjechische hoofdstad. Na zijn carrière traint hij nog geregeld mee met een Londense ijshockeyclub, ‘om sterker te worden, aan mijn reactievermogen en oog-handcoördinatie te werken en mijn brein op een andere manier te prikkelen’ .

Totdat hij zijn jongensdroom werkelijkheid ziet worden. Na zijn afscheid in 2019 tekent hij, op 37-jarige leeftijd, bij de Guildford Phoenix (amateurs in de tweede divisie, het equivalent van de Engelse vierde klasse). Daarna gaat hij een stap hogerop bij de Chelmsford Chieftains en vervolgens bij de Oxford City Stars, met wie hij een wedstrijd keept met 62 reddingen op 64 schoten, een record!

Dankzij die goede prestaties mag hij enkele weken aansluiten bij de Belfast Giants, een Noord-Ierse club die in de Britse hoogste divisie uitkomt. In eerste instantie om de selectie aan te vullen. ‘Ik was met hen een benefietwedstrijd komen spelen en we waren in contact gebleven. Toen ze me belden om me na al die blessures te vragen bij de groep te komen, hoefde ik niet na te denken.’

De Tsjech verdient zelfs het recht om een officiële wedstrijd te spelen, waarin hij helpt om Glasgow Clan met 5-1 te verslaan en zo de eerste profvoetballer ooit wordt die een wedstrijd op het hoogste niveau in het ijshockey speelt. ‘Het was geweldig. De hal zat vol, het tempo lag heel hoog, het is vrij onwerkelijk dat ik die kans heb gekregen. Het was een droom.’

Een ander hoogtepunt dateert uit 2019. Als fanatieke drummer speelt hij voor 15.000 mensen samen met de muzikanten van ex-Beatle Paul McCartney, tijdens een muziekfestival in Praag. ‘Ik ben gek op het instrument. Binnenkort ga ik naar Canada om iets op te nemen voor het WK. Tijdens mijn carrière heeft drummen me geleerd mijn vier ledematen op verschillende manieren te gebruiken. Je moet een manier vinden om je bewegingen te coördineren en zodra je je brein daarop hebt ingeregeld, helpt het je zelfs om je bewegingen op het voetbalveld te coördineren. Ik heb veel geleerd dankzij dat instrument.’ Altijd alles analyseren. Altijd.

Tijdens zijn hele loopbaan zet Petr Cech zijn brein in dienst van zijn spel. ‘Het is het belangrijkste orgaan voor een speler. Instinct en talent zijn niet genoeg. Een goede keeper is iemand die overal informatie gaat halen om beter te worden.’ Bewijs daarvan is opnieuw de door strafschoppen gewonnen Champions League-finale met Chelsea tegen Bayern München in 2012 (1-1, 4-3 na strafschoppen). Gewend om aantekeningen bij te houden over de beste spitsen van Europa, bestudeert hij samen met zijn keeperstrainer Christophe Lollichon, met het oog op de finale, alle penalty’s die de Bayern-spelers de vijf jaar daarvoor hebben genomen.

‘Spelers hebben gewoontes die bijna reflexen worden. Dat is heel nuttig geweest en uiteindelijk winnen we. We hadden een raar seizoen achter de rug, met moeilijke resultaten in de competitie’ (zesde plaats) ‘en lastige wedstrijden in de Champions League’ (Roberto Di Matteo had in maart André Villas-Boas vervangen). ‘We speelden die finale in het stadion van Bayern, we hadden spelers die geblesseerd in het veld stonden en we hadden zelfs de toss voor de kleedkamers verloren.’ (Lacht.) ‘Niets zat mee, maar uiteindelijk wonnen we toch, na vaak vlak voor het doel te zijn gestrand in die competitie. Het is de mooiste herinnering uit mijn carrière.’

De uitslag van de Ballon d'Or 2005

1. Ronaldinho (BRA, FC Barcelona), 225 punten 2. Frank Lampard (ENG, Chelsea), 148 ptn 3. Steven Gerrard (ENG, Liverpool), 142 ptn 4. Thierry Henry (FRA, Arsenal), 41 ptn 5. Andrij Sjevtsjenko (UKR, AC Milan), 33 ptn 6. Paolo Maldini (ITA, AC Milan), 23 ptn 7. Adriano (BRA, Inter Milan), 22 ptn 8. Zlatan Ibrahimovic (ZWE, Juventus), 21 ptn 9. Kaká (BRA, AC Milan), 19 ptn 10. Samuel Eto'o (CAM, FC Barcelona), John Terry (ENG, Chelsea), 18 ptn 12. Juninho (BRA, Lyon), 15 ptn 13. Claude Makelele (FRA, Chelsea), 8 ptn 14. Michael Ballack (DUI, Bayern), Didier Drogba (IVO, Chelsea), Petr Cech (TSJ, Chelsea), Juan Roman Riquelme (ARG, Villarreal), 7 ptn 18. Zinédine Zidane (FRA, Real Madrid), 5 ptn 19. Gianluigi Buffon (ITA, Juventus), 4 ptn 20. Cristiano Ronaldo (POR, Man United), Jamie Carragher (ENG, Liverpool), 3 ptn 22. Michael Essien (GHA, Lyon en Chelsea), 2 ptn 23. Luis Garcia (SPA, Liverpool), Pavel Nedved (TSJ, Juventus), 1 pt

Het dieptepunt dateert van 14 oktober 2006. Bij een uitkomst aan de voeten van een tegenstander krijgt de keeper de knie van Reading-spits Stephen Hunt vol op het hoofd. De gevolgen zijn ernstig: een schedelbreuk met indeuking. ‘Mijn geluk was dat het ongeluk in Reading gebeurde, dat het stadion heeft dat het dichtst bij het ziekenhuis van Oxford ligt, dat bekendstaat om zijn specialisatie in hoofdletsels. Ik was er snel. Twintig minuten later en alles had anders kunnen zijn.’ In gewone mensentaal: de dood of de onmogelijkheid om ooit nog op het veld te staan. Enkele dagen lang herinnert de doelman zich niets en heeft hij zware migraineaanvallen.

‘Toch kwam het geen moment in me op om iets te veranderen na het ongeluk. Ik ben weer in de voeten van de spitsen gedoken zoals ik altijd deed. De enige verandering was die helm.’ Een onvermijdelijke voorwaarde die de artsen stelden om zijn loopbaan te mogen voortzetten. ‘Ik had liever zonder gespeeld, maar dat was onmogelijk. Tijdens mijn eerste wedstrijd ermee had ik het gevoel dat mijn hoofd uit elkaar knalde van het geluid. De 50.000 zingende toeschouwers zorgden voor een vreselijk gezoem in mijn hoofd.’

De doelman moet opnieuw leren horen, zich verplaatsen, kijken. Bijna een nieuw begin. ‘Onder je haar zitten receptoren, maar met die helm voelde ik niets. Ik wist niet of er iemand achter me liep. Ik moest me voortdurend omdraaien, dat veranderde mijn omgang met ruimte compleet. Het was niet makkelijk. Ik speelde er niet graag mee.’

‘Je kunt een Messi, een Ronaldo, een Iniesta aan de zijkant niet met een PlayStation-controller besturen om ze te laten doen wat jij wilt, je moet ze ook vertrouwen’

Bij hem is elke moeilijkheid een kans om te groeien. In 2017 schrijft hij geschiedenis met een officiële vermelding in het Guinness Book of Records. In 443 competitiewedstrijden in Engeland houdt hij 202 keer de nul. Mét helm. In 2023 wordt hij, als bekroning van zijn hele oeuvre, opgenomen in de Hall of Fame , een soort pantheon dat sinds 2021 jaarlijks de grootste spelers uit de Premier League introniseert. ‘Toen ik uit Tsjechië vertrok, had ik nooit gedacht dat ik ooit in de Hall of Fame van de beste competitie ter wereld zou eindigen. Nooit. Het was een heel bijzonder moment voor mij.’

Een trainerscarrière in de maak

Dunkerque had nog een ander bijzonder hoofdstuk met hem kunnen meemaken. In 2024 krijgt hij een telefoontje van Christophe Lollichon, keeperstrainer bij de club uit het noorden van Frankrijk in de Ligue 2. ‘Ik nam op en hij vroeg: “Wat ben je aan het doen?”’ Hij wilde dat ik voor een paar maanden bij hem kwam aansluiten. Maar ik was gestopt vanwege mijn rechterenkel en mijn hiel. Ik had behoorlijk wat pijn en ik zag het niet zitten om terug te keren als ik niet 100 procent fit was. Ik heb nee gezegd. Maar hij heeft het geprobeerd.’ (Lacht.) ‘’ De toekomst ligt elders. Op een trainersbank. ‘Ik zou het leuk vinden om de verantwoordelijkheid over een elftal te hebben.’

Met ideeën over voetbal die allang zijn uitgekristalliseerd. Niet geheel verrassend. ‘De grote trend is nu om van achteruit op te bouwen en te blijven passen. Maar niet alle teams kunnen dat. Ik zie ploegen die maar blijven rondspelen, hun supporters de stuipen op het lijf jagen met ballen die maar teruggaan en die vijftien minuten lang niets creëren, niet eens over de middenlijn komen. Je moet niet bang zijn om lijnen te doorbreken, diep te spelen, lange ballen te geven, kopduels te winnen. Je moet je kunnen aanpassen en niet koste wat kost met één speelstijl willen winnen. Als je naar Guardiola kijkt: hij beperkt zich niet tot vijftig passes; er zijn ook lange ballen, korte ballen, steekpasses, ze benutten de ruimte.’

En Cech gaat verder: ‘De schoonheid van voetbal zit ook in de verschillen tussen spelers. Zij staan op het veld. Je kunt een Lionel Messi, een Cristiano Ronaldo, een Andrés Iniesta aan de zijkant niet met een PlayStation-controller besturen om ze te laten doen wat jij wilt. Het zijn spelers die het spel kunnen lezen, die weten wat er moet gebeuren en je moet ze ook vertrouwen.’ In het bezit van een UEFA A-licentie is de doelman van plan zijn UEFA Pro-licentie te halen om zijn ideeën in de praktijk te brengen. En zo nog een diploma aan zijn indrukwekkende cv toe te voegen.

Bron: L'Équipe