‘Ik heb mijn lot nooit zelf kunnen bepalen’: het harde leven van eindeloos uitgeleende spelers

Vastgelopen in een haast eindeloze leen­spiraal hebben veel spelers hun carrière én hun dromen zien kelderen. Van Chelsea tot Juventus en Manchester City: duik in de coulissen van deze gouden kooien.

Eind juli blies de ex-Marseille-speler Issa Kaboré zijn zesde kaarsje uit als speler van Manchester City. Op zijn erelijst: geen Champions League, geen Premier League, nog niet eens een assist voor Erling Haaland. Want sinds 2020 heeft de Burkinees nooit het shirt van de Sky Blues gedragen, noch in Manchester gewoond.

Waar is de rechtsback dan gebleven? Bij KV Mechelen in België, bij Troyes, OM, Luton in Engeland, Benfica in Portugal, Werder Bremen in Duitsland en vervolgens Wrexham in Wales. Van uitleenbeurt naar uitleenbeurt geslingerd heeft Kaboré de uitgang van dit doolhof nog niet gevonden, een jaar voor het einde van zijn contract. Zulke trajecten zijn zeldzamer geworden, maar waren legio bij de grote clubs, met name in Engeland, in de jaren 2010.

Niet goed genoeg om zich in het eerste elftal te spelen, maar te waardevol om te laten gaan of voor een habbekrats te verkopen: een hele reeks spelersprofielen zoals Kaboré is vastgelopen in het systeem. Veel te lang. Samuele Longo, ooit een groot Italiaans talent, moest wachten tot zijn 28e om zijn eerste seizoen te spelen bij een club die hem daadwerkelijk in eigendom had. Hij kwam in 2009 bij Inter Milaan en vertrok elf jaar later, na dertien uitleenbeurten (14 in zijn carrière, een record net achter de 15 van de Jamaïcaan Michael Hector) en slechts twee korte optredens in het shirt van de Nerazzurri.

Een sportief en psychologisch risico

‘In de eerste jaren geloofde Inter in mij. Maar voetbal is big business. Als je niet goed genoeg presteert, probeert men je niet meer beter te maken, maar je rendabel te maken. Na een paar uitleenbeurten was ik niet meer dan een nummer.’ Tegenwoordig actief in de lagere Spaanse divisies en 34 jaar oud, koestert de voormalig jeugdinternational (19 caps bij de Onder-21) de nodige spijt. ‘Meerdere keren wilde ik aan het einde van een uitleenbeurt blijven bij de club die me had opgevangen. Maar ik mocht niet vertrekken. In tien jaar tijd heb ik nooit mijn eigen lot kunnen bepalen.’

Naast het feit dat zulke situaties deze spelers professioneel doen stagneren, kunnen ze ook hun gezinsleven ontwrichten en hen psychologisch verzwakken. ‘Ze leiden tot twee dingen: isolement en een identiteitscrisis,’ analyseert sportpsycholoog Paul McCarthy. ‘Ze kunnen het gevoel hebben dat ze worden afgewezen door hun moederclub. Ze komen terecht op een nieuwe tijdelijke bestemming, zonder echt ankerpunt. Het gevoel ergens bij te horen is fundamenteel voor ons welzijn en ons zelfbeeld. Als dat gevoel wordt verstoord, ga je twijfelen aan jezelf, aan je potentieel…’

Als het mentaal niet goed zit, volgt het lichaam en presteert de huurling niet. Lucas Piazon, die in 2012 op zijn 18e voor 7,5 miljoen euro bij Chelsea kwam, werd in negenënhalf jaar in Londen zeven keer uitgeleend. Genoeg om het symbool te worden van deze eeuwige huurspelers. ‘Als je elk jaar van het ene naar het andere land verhuist, wordt het moeilijk om te presteren en zwaar om te dragen,’ zegt de Braziliaan, die in 2021 transfervrij vertrok.

Hetzelfde verhaal voor keeper Matej Delac. Toen hij op zijn 18e bij Chelsea tekende als basisspeler in de Kroatische Eredivisie én international, had hij nooit durven dromen dat hij er acht jaar zou blijven. Dat deed hij wel. Maar zonder ook maar één wedstrijd te spelen. De teller: tien uitleenbeurten in acht verschillende landen, waaronder Frankrijk, bij Arles-Avignon. ‘Mensen beseffen niet dat je elke keer je spullen moet verhuizen, je gewoontes moet veranderen, weg moet van de mensen met wie je omging… Achteraf denk ik dat ik het heel goed heb gemanaged. Het heeft me vriendschappen opgeleverd, nieuwe talen, nieuwe plekken om te ontdekken…’ Maar geen stabiliteit – die vond hij acht jaar geleden bij Horsens (Denemarken), waar hij aanvoerder is. Tot groot genoegen van zijn vrouw en twee kinderen, die niet elke zes maanden van school hoeven te veranderen.

Chelsea als voorloper, daarna gekopieerd

Net als bij Delac en Piazon leidt een flink deel van deze bijzondere trajecten naar de Blues, vooral tussen 2012 en 2020. In het kader van zijn loan Program – door de Britse pers omgedoopt tot de loan Army – stuurde Chelsea tot wel vijftig spelers per seizoen op huurbasis weg. ‘We hadden veel getalenteerde jonge spelers, maar ze waren nog niet klaar voor het eerste elftal. We moesten een oplossing vinden om hun ontwikkeling voort te zetten,’ rechtvaardigt Eddie Newton, die acht seizoenen lang verantwoordelijk was voor de uitleenbeurten bij de Londense club.

Om hen te helpen, ving een partnerclub een deel van hen op: Vitesse, dat er in totaal 29 ontving. Op het trainingscomplex van de Blues waren een tiental medewerkers volledig aan dit programma gewijd. Met onder meer het bezoek van een ‘sportpsycholoog om met de spelers te praten over hun opeenvolgende uitleenbeurten’, aldus Eddie Newton. Ondanks de kritiek bevestigen de enkele ondervraagden dat ze zich ‘nooit in de steek gelaten voelden’.

Vanuit Londen was de opvolging nauwgezet. ‘Onze organisatie was vernieuwend. We haalden deze jongeren omdat we ervan overtuigd waren dat we, als we goed werkten, óf ze naar het eerste elftal konden laten doorgroeien, óf aan trading konden doen,’ legt Christophe Lollichon uit, voormalig keeperstrainer van Chelsea en lid van de uitleencel.

Veel van hen, zoals Romelu Lukaku, Mohamed Salah of Mason Mount, kenden het gehoopte succes in Londen of elders. Maar, zoals in elk systeem, zijn er ook de dolende schapen: Lewis Baker (9 uitleenbeurten), Jamal Blackman (8), Kenneth Omeruo, Isaiah Brown (7), Gaël Kakuta (6)… ‘Niet iedereen kan de top bereiken,’ constateert Eddie Newton. ‘Wij kunnen ze alleen de beste kansen geven om te slagen. Acht uitleenbeurten op rij is niet prettig, maar de speler moet zich afvragen: “Waarom koopt geen enkele club mij? Waarom is er weer een nieuwe uitleenbeurt?”’

De valstrik van verlengen

Op de vraag ‘wiens schuld is het?’ zijn de betrokkenen nuchter: een beetje de club, een beetje zijzelf. ‘Ik had het zelf ook beter kunnen doen,’ erkent Lucas Piazon. Midden in zijn eindeloze Inter-avontuur koos Samuele Longo er, zoals zovelen, voor om zijn contract te verlengen. ‘Inter wilde gewoon zijn geld terugverdienen. Als ik slimmer was geweest, of meer ervaring had gehad, had ik niet verlengd. Ik vertrouwde mijn zaakwaarnemer. Geld was voor mij niet de prioriteit. Ik droomde van de Premier League, ervan om een grote speler te worden. Mijn zaakwaarnemer dacht daar anders over,’ vertelt hij. Kort daarna brak hij met zijn vertegenwoordiger.

Als deze voetballers – en hun zaakwaarnemers – besluiten te verlengen, komt dat ook doordat ze elders niet hetzelfde salaris zouden terugvinden als in hun gouden kooi. ‘Tegen dit soort spelers zeggen we dat ze volwassen en verantwoordelijk genoeg moeten zijn om zich bewust te zijn van hun carrière en de regie in eigen hand te houden,’ zegt Maheta Molango, algemeen directeur van de PFA, de Engelse spelersvakbond.

Bij Chelsea en elders geldt: ook als een speler het verwachte niveau niet haalt, blijft hij een investering die moet renderen. Precies daarom duren dit soort ongelukkige huwelijken zo lang. ‘Spelers uitlenen kost veel geld,’ herinnert de voormalige baas van de afdeling bij de Blues zich. ‘Je hebt de financiële kosten voor het draaiende houden van onze dienst, de transfersom om hem binnen te halen, het salaris… Chelsea probeerde een deel van zijn investering terug te verdienen en liet een speler alleen vertrekken als het bod hoog genoeg was.’

Meer dan eens probeerde Lucas Piazon te vertrekken, met name bij Reading en Fulham. De aanbiedingen waren te laag voor Chelsea en werden afgewezen. ‘Ik zat vast. Om opnieuw op huurbasis weg te kunnen, moest ik verlengen met het oog op een toekomstige verkoop. Ze hielden me achter de hand, zonder geldige reden, alleen maar in de hoop om geld terug te krijgen dat ze eigenlijk niet nodig hadden. De club had me prima kunnen laten gaan. In plaats daarvan verlengden ze me met een jaar, en daarna nog een jaar… Dat is mijn verhaal. En het is zwaar,’ vertelt de inmiddels 32-jarige Braziliaan, tegenwoordig bij Wieczysta Kraków in Polen.

2022, de FIFA-quota

Ondanks enkele missers is Eddie Newton trots. ‘Onze technisch directeur Michael Emenalo werd gebeld door meerdere clubs die zeiden: “Jullie doen fantastisch werk, we gaan jullie kopiëren.”’ In 2015, drie jaar na de Blues, zette Juve zijn eigen uitleenprogramma op, met tot wel 50 spelers die links en rechts werden gestald. ‘We zijn een samenwerking gestart met Italiaanse en buitenlandse clubs om onze jongeren te helpen,’ legt Claudio Chiellini uit, die tussen 2014 en 2021 verantwoordelijk was voor de uitleenbeurten bij de club.

Ook daar bleven een paar onbekenden hangen: Nicola Leali, Cristian Pasquato, Luca Marrone… ‘We begrepen dat ze niet het niveau zouden halen voor ons, maar dat we ze na een reeks uitleenbeurten zouden kunnen verkopen. Maar als het niet van de grond komt, na vijf, zes, zeven keer, is de speler het zat. Vaak vertrekken ze uiteindelijk transfervrij,’ constateert de tweelingbroer van Giorgio Chiellini.

Het uitleenprogramma van Juve kwam in 2022 ten einde, het jaar waarin de FIFA met de vuist op tafel sloeg en een leenreglement invoerde voor spelers ouder dan 21. Voortaan mag een club vanaf die leeftijdsgrens slechts zes spelers uitlenen en zes huren. ‘Het welzijn van jonge spelers was cruciaal bij het opstellen van deze regelgeving. Ze konden verstrikt raken in een cyclus van contracten. Het idee was om te voorkomen dat clubs spelers zouden oppotten,’ legt James Kitching uit, tussen 2020 en 2022 directeur voetbalreglementering bij de FIFA.

Hij verbergt het niet: beleidslijnen zoals die van Chelsea, Man City en de Oude Dame waren een drijvende kracht achter deze regels. ‘Een club met 60 of 70 profcontracten kan niet iedereen inschrijven en is gedwongen hun uitleenbeurten aan te bieden. Jongeren blijven achter zonder zekerheid over de stabiliteit van hun baan, over waar ze gaan spelen, en dat remt hun ontwikkeling af.’

Bij Chelsea moest het model op de schop. ‘Het was lastig, maar we moesten ons aanpassen,’ blikt Eddie Newton terug. ‘En niet alleen wij: iedereen die in onze voetsporen was getreden.’ Goed nieuws voor de spelers? ‘Helemaal niet,’ zegt Claudio Chiellini, die langs Pisa passeerde en in 2023 terugkeerde om zich bij Juve weer met de jeugd te bezighouden. ‘De beste strategie is om ze tot hun 23e uit te lenen, niet tot 21. De leeftijdsgrens zou omhoog moeten. Ik heb er veel bij wie de ontwikkeling is gestopt door die maatregel.’

Multiproprieteit om eromheen te werken

Om de quota te omzeilen worden bestuurders creatief. In plaats van uit te lenen, verkopen ze steeds vaker met een terugkoopclausule, waardoor ze hun vroegere talenten goedkoop kunnen terughalen als hun carrière echt op gang komt. Anderen doen een beroep op partnerclubs met zeer specifieke constructies. In januari 2025 wil Lens Ismaëlo Ganiou naar Annecy (Ligue 2) sturen, maar het heeft het maximumaantal spelers dat aan dezelfde club mag worden uitgeleend al bereikt. Om dat te omzeilen draagt Lens zijn speler over aan Padova (Serie C) – eveneens in handen van eigenaar Joseph Oughourlian – dat hem de volgende dag uitleent aan Annecy. Aan het eind van de uitleenperiode haalt Lens hem terug.

Ondertussen hebben twee van de grote historische uitleenclubs, Chelsea en City, ingezet op multiproprieteit om een systeem te behouden dat lijkt op de loan Armies. Jonge talenten worden via hun groep aangetrokken, tekenen bij satellietclubs om zich daar te ontwikkelen, en vervolgens haalt de Engelse mastodont de besten terug – Andrey Santos, Emmanuel Emegha, Valentín Barco bij Chelsea, Savinho bij City.

Ook deze systemen slokken hun slachtoffers op, zoals de Ivoriaanse international David Datro Fofana van Chelsea, die vorig seizoen bij Strasbourg zijn vijfde uitleenbeurt op rij beleefde. En hij heeft nog drie jaar contract voor de boeg. ‘Ze zitten gevangen totdat ze een goed seizoen draaien, zodat ze voor meer geld verkocht kunnen worden,’ betreurt Maheta Molango. ‘Chelsea vond het een goed idee om contracten van zes, zeven of acht jaar te laten tekenen. In werkelijkheid sluiten de speler en de club zich op in een eeuwige relatie die, vaak al na een of twee jaar, voor niemand nog enige zin heeft.’ Ver weg van de 82 spelers die in 2023 onder contract stonden, telt de selectie van de Blues er vandaag zo’n 40. Maar op een voetbalveld staan er nog altijd maar elf.

Bron: L'Équipe