Wat is een witte wissel en wanneer mag die worden gebruikt?

De witte wissel was onderwerp van gesprek tijdens Ajax – PSV op 5 september 2026. Ajax had zijn vijf reguliere wissels al gebruikt toen Aaron Bouwman in de slotfase geblesseerd naar de kant moest door een aanslag van Ruben van Bommel. Toch mocht Thilo Kehrer hem vervangen. Dat kon dankzij de speciale regel voor mogelijk hoofdletsel. Maar wat is een witte wissel precies en wanneer mag een ploeg deze gebruiken?

Wat is een witte wissel?

Een witte wissel is een extra, permanente wissel die een team mag gebruiken wanneer een speler een hersenschudding heeft of wanneer een hersenschudding wordt vermoed. Deze wissel staat los van de vijf reguliere wissels. Een ploeg kan daardoor dus ook nog een speler vervangen wanneer alle normale wissels al zijn gebruikt.

Officieel wordt gesproken over een additional permanent concussion substitution. De regel is ingevoerd om ervoor te zorgen dat spelers met mogelijk hoofdletsel direct uit de wedstrijd kunnen worden gehaald, zonder dat een ploeg daardoor met tien spelers verder hoeft.

Wanneer de witte wissel mag worden gebruikt

Een witte wissel mag worden toegepast bij een hersenschudding of wanneer die wordt vermoed. Het hoeft dus niet eerst medisch vast te staan dat een speler daadwerkelijk een hersenschudding heeft.

Kort samengevat:

• de wissel is bedoeld voor daadwerkelijk of mogelijk hoofdletsel;
• de medische staf beoordeelt de situatie;
• de speler wordt definitief vervangen;
• per ploeg is maximaal één witte wissel toegestaan;
• gebruikt een team een witte wissel, dan krijgt de tegenstander ook recht op één extra wissel.

De witte wissel bij Ajax tegen PSV

Tijdens Ajax – PSV was precies zo'n situatie aan de orde. Ajax had zijn vijf reguliere wissels al gebruikt toen Bouwman na een harde botsing niet verder kon. De verdediger verliet het veld met een hoofdblessure, waarna Ajax gebruikmaakte van de witte wissel en Kehrer alsnog in het veld kon brengen.

Na de wedstrijd ontstond daar discussie over. Ajax meldde later dat bij Bouwman onder meer een gekneusd borstbeen en een gekneusde long waren vastgesteld. Een hersenschudding werd daarbij niet genoemd. Dat betekent echter niet automatisch dat de witte wissel onterecht werd gebruikt. Voor de toepassing van de regel is een vermoedelijke hersenschudding op het moment van de blessure voldoende. Er hoeft achteraf dus geen hersenschudding te worden vastgesteld.

De rol van de medische staf

Die medische beoordeling ligt bij het team en de medische staf, niet bij de scheidsrechter. De scheidsrechter en vierde official begeleiden de wisselprocedure. Bij twijfel over de toepassing kan de situatie wel worden gerapporteerd aan de betreffende voetbalautoriteiten.

Geldt de witte wissel overal?

Nee. De regel geldt niet in iedere competitie en op ieder niveau. In Nederland wordt de witte wissel onder meer gebruikt in de Eredivisie. In het amateurvoetbal is deze extra wissel niet standaard toegestaan. Ook internationaal kan de toepassing per competitie verschillen.

De naam doet misschien denken aan onze Slimme Wissel, maar deze voetbalregel draait volledig om de veiligheid van spelers.